Wieczór, który się nie kończy
Światło już zgaszone, a po chwili w drzwiach stoi dziecko. Potem woła z łóżka, potem przychodzi pokazać, że coś je swędzi. Każde wyjście trwa minutę, ale razem zabierają cały wieczór, a dorosły z każdą wizytą ma mniej spokoju w głosie. Ten poradnik dotyczy dzieci mniej więcej 3–10-letnich, które są zdrowe i bezpieczne, a mimo to przeciągają zasypianie. Nie opisuje lęków nocnych, koszmarów ani metod polegających na zostawianiu płaczącego dziecka.
Sekwencje, zdania i przykłady w tekście są propozycjami redakcyjnymi. Nie obiecujemy, że po określonej liczbie wieczorów dziecko przestanie wychodzić z łóżka.
Krótka, stała sekwencja
American Academy of Pediatrics w poradniku o przejściu z łóżeczka do łóżka zaleca utrzymanie tej samej wieczornej rutyny, którą rodzina stosowała wcześniej. Przewidywalna kolejność oznacza mniej pól do negocjacji: dziecko wie, co będzie dalej, a dorosły nie wymyśla wieczoru od nowa.
Przykład takiej sekwencji: piżama, mycie zębów, toaleta, jedna książka, przytulenie, światło. Pięć–sześć kroków wystarczy. Możecie je narysować na kartce przy łóżku. Ważniejsza od długości jest powtarzalność: ta sama kolejność w zwykły wtorek i w dzień, kiedy wszyscy są zmęczeni.
Zajmijcie się potrzebami przed zgaszeniem światła
Wiele wyjść z łóżka ma konkretny powód. Wpiszcie te powody do sekwencji, zanim zgaśnie światło: kubek z wodą przy łóżku, ostatnia toaleta tuż przed książką, uchylone drzwi albo mała lampka, jeśli dziecko tego potrzebuje. Zapytaj na koniec: „Czy czegoś jeszcze brakuje, zanim zgaszę?”. Wtedy późniejsze „chce mi się pić” łatwiej przyjąć spokojnie, bo woda już stoi obok.
To nie znaczy, że dziecko nigdy nie może zawołać. Jeśli jest chore, przestraszone albo coś się stało, idź do niego. Plan poniżej dotyczy wyjść, które powtarzają się co wieczór i służą głównie przedłużeniu kontaktu.
Spokojny powrót do łóżka
AAP opisuje prosty sposób na dziecko, które wychodzi z łóżka: spokojnie i cicho odprowadzić je z powrotem i powiedzieć, że teraz zostaje w łóżku. Rozmowa ma być krótka i nudna, bo nawet uwaga w złości może zachęcać do kolejnego wyjścia. Chwalić warto za to, że dziecko zostało w łóżku, a nie za to, że wyszło. AAP uprzedza, że czasem trzeba to powtarzać wiele razy przez kilka kolejnych wieczorów. Ten poradnik AAP dotyczy małych dzieci po przejściu z łóżeczka, ale sam sposób łatwo przenieść na starszy wiek.
W praktyce: jedno zdanie, zawsze to samo, na przykład „Teraz czas spać. Do zobaczenia rano”. Bez tłumaczenia, dlaczego sen jest ważny, i bez wypominania, który to już raz. Rano możesz nazwać konkretnie, co się udało: „Wczoraj po książce udało się zostać w łóżku aż do snu”.
Przepustka na dobranoc
W badaniu Moore i współpracowników (2007) wzięło udział 19 dzieci w wieku 3–6 lat, które opierały się kładzeniu spać. Losowo przydzielono je do dwóch grup. W jednej dziecko dostawało kartkę – przepustkę – którą mogło wymienić na jedną wizytę rodzica albo jedno wyjście z pokoju po zgaszeniu światła. Po wykorzystaniu przepustki rodzice nie reagowali na kolejne wołania. Dzieci z przepustką rzadziej wychodziły z pokoju, wołały i płakały niż dzieci z grupy porównawczej, szybciej się uspokajały, a efekt utrzymywał się po trzech miesiącach.
Wcześniejsze opisy przypadków z 2006 roku (Freeman) dotyczyły czterech trzyletnich chłopców. Przepustka była tam wymieniana na krótką, konkretną rzecz, do trzech minut: toaletę albo jeszcze jedno przytulenie. Potem dziecko oddawało kartkę i wracało do łóżka. U jednego dziecka sama przepustka zmniejszyła opór, ale go nie usunęła; opór ustąpił dopiero po dodaniu nieodpowiadania na dalsze wołania.
Czego te badania nie pokazują
To małe badania z USA, z dziećmi do szóstego roku życia, prowadzone z rodzinami zgłaszającymi problem z zasypianiem. Przepustka działała w nich razem z planowanym ignorowaniem kolejnych wołań; nie wiemy, jak sprawdza się zupełnie sama. Nie pokazują też, jak przepustka sprawdza się u dzieci z lękami, chorobami czy zaburzeniami snu.
Nasza propozycja łączy przepustkę z łagodniejszą zasadą: po wykorzystaniu kartki kolejne wyjścia kończą się spokojnym odprowadzeniem do łóżka i tym samym jednym zdaniem. Jeśli dziecko płacze ze strachu albo jest chore, przepustka nie ma znaczenia – idziesz do niego.
Jak to wprowadzić w domu
Zróbcie przepustkę razem, w dzień: kartonik, rysunek, imię. Ustalcie, na co można ją wymienić, na przykład toaletę, wodę albo przytulenie, i że po wymianie kartka zostaje u rodzica do rana. Wieczorem, przy ostatnim kroku sekwencji, połóż ją na szafce przy łóżku.
Starsze dziecko, 7–10-letnie, może samo zaproponować zasady: co oznacza przepustka, gdzie leży, co się dzieje, gdy zostanie niewykorzystana. Dla niektórych dzieci w tym wieku ważniejsza od kartki jest umowa, że po zgaszeniu światła można jeszcze chwilę poleżeć z cichą książką przy lampce. To nasz przykład, nie wynik badań.
Na początek wybierzcie jedną rzecz: ułóżcie sekwencję przed snem albo przygotujcie przepustkę. Spokojny powrót do łóżka obowiązuje w obu przypadkach.
Źródła
- Moore, Friman, Fruzzetti, MacAleese, J Pediatr Psychol 2007: Evaluating the Bedtime Pass Program for child resistance to bedtime – a randomized, controlled trial — 19 dzieci 3–6 lat, przepustka na jedną wizytę lub wyjście, mniej wyjść i wołania, efekt po 3 miesiącach. Mała próba, przepustka łączona z ignorowaniem dalszych wołań.
- Freeman, J Appl Behav Anal 2006: Treating Bedtime Resistance with the Bedtime Pass — wymiana przepustki na krótką czynność do 3 minut, oddanie kartki, wyniki u czterech trzylatków. Cztery przypadki, analiza składowych u jednego dziecka.
- American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org): Big Kid Beds: When to Switch From a Crib — spokojne i ciche odprowadzenie do łóżka, krótko i nudno, pochwała za zostanie w łóżku, powtarzanie przez kilka wieczorów, ta sama rutyna. Porada dla rodziców małych dzieci.
Zobacz też
Wieczór bez ekranu, obrazkowy plan i konkretna pochwała wieczornego sukcesu wspierają spokojne kładzenie się spać.
